15.12.2018r. Godz. 13:38Bieżące interwencje

Nie dla czadu! Już trzy ofiary śmiertelne!

dodano: 4 lutego 2013 o 15:02 | ostatnia aktualizacja: 4 lutego 2013 o 15:02 | kategoria: Zapobieganie

W grudniu 2012 roku na terenie Opolszczyzny Państwowa Straż Pożarna odnotowała 49 przypadków zatruć, w tym jedno śmiertelne w Kędzierzynie-Koźlu 22.12 (kobieta 35 lat). W poprzednich latach miesięcznie dochodziło do maksymalnie 40 zatruć. W styczniu niestety odnotowaliśmy już dwie ofiary śmiertelne - 13.01 w Zawiszycach w powiecie głubczyckim (kobieta 85 lat) i 19.01 w Paczkowie pow. nyski (kobieta 68 lat).

W sezonie grzewczym 2011/2012 na terenie Polski tlenkiem węgla zatruło się blisko 1 800 osób a 106 osób w wyniku zatrucia zmarło! Od 15 września do 3.02 lutego br. straż pożarna odnotowała 2618 zdarzeń związanych z występowaniem w mieszkaniach tlenku węgla. Zatruciu uległo 1550 osób a 73 zmarły!

Na terenie naszego województwa w sezonie grzewczym 2009/10 straż pożarna odnotowała sześć przypadków śmiertelnych zatruć, w 2010/11 siedem, w 2011/12 pięć.

Nie dla czadu! Już trzy ofiary śmiertelne!

Do tej pory na terenie naszego województwa zatruciu czadem uległo 114 osób. Najwięcej i najpoważniejsze w skutkach przypadki zatruć odnotowaliśmy:

  • 2 października w Brzegu w jednym mieszkaniu zatruciu uległy 3 kobiety (przepływowy ogrzewacz wody),
  • 9 listopada w Głubczycach dwoje dzieci i osoba dorosła (przepływowy ogrzewacz wody),
  • 30 listopada w Prudniku osoba dorosła i dwoje dzieci (nieszczelny przewód kominowy),
  • 4 grudnia w Namysłowie dwie i jedna w Nysie (nieszczelny przewód kominowy),
  • 9 grudnia 4 osoby w Kędzierzynie-Koźlu, Opolu, Namysłowie,
  • 15 grudnia 6 osób w Brzegu, Krapkowicach, Prudniku i Koźlu (niesprawny podgrzewacz wody, niedrożne przewody kominowe),
  • 21 grudnia 10 osób: 5 w Opolu, 4 w Złotogłowicach i jedna w Koźlu (niedrożny przewód kominowy),
  • 22 grudnia 3 osoby w Kędzierzynie-Koźlu, w tym jedna ofiara śmiertelna,
  • 23 grudnia 6 osób w Brzegu, Koźlu, Prudniku i Nysie (nieskuteczna wentylacja, niesprawny piecyk gazowy),
  • 24 grudnia 3 osoby w Prudniku, Nysie i Paczkowie (nieskuteczna wentylacja, niesprawny piecyk gazowy),
  • 30 grudnia 3 osoby w Głuchołazach,
  • 4 stycznia 2 osoby dorosłe i dwójka dzieci w jednym mieszkaniu w Brzegu,
  • 6 stycznia jedna osoba w Brzegu, jedna w Krapkowicach i matka z córką w Opolu (piec na paliwo stałe, piecyk gazowy w łazience),
  • 13 stycznia w Zawiszycach pow. głubczycki jedna śmiertelna ofiara zaczadzenia w wyniku zapalenia się szczap przy piecu kaflowym - kobieta 85 lat,
  • 19 stycznia w Paczkowie pow. nyski jedna ofiara śmiertelna zaczadzenia (łazienka, niesprawna wentylacja) kobieta 68 lat oraz 3 zatrucia w Głogówku i Kluczborku (wada piecyka i niesprawna wentylacja)

Do tej pory najbardziej niekorzystny bilans dnia w skali kraju miał miejsce 16 grudnia: 32 osoby zatruły się a aż 5 uległo śmiertelnemu zatruciu. W Wigilię odnotowaliśmy w Polsce aż 46 zatruć, w tym 3 były śmiertelne. Liczba poszkodowanych stale rośnie ...

Przyczyną zatrucia jest nieprawidłowe postępowanie lub zaniechanie działania, więc to od nas zależy, czy zatrucia unikną nasi bliscy i my!

Wspólnie z prasą, prowadzimy akcję medialną. Namawiamy do kupowania czujników czadu i przekazaliśmy w ramach akcji po 3 czujniki do rozdania słuchaczom Radia Opole i Radia Plus oraz czytelnikom Gazety. Byly to redakcje, które wyraziły chęć udziału w akcji. Oczywiście jest to tylko kropla w morzu potrzeb, ale najważniejsza jest świadomość zagrożenia. A wówczas, gdy bedziemy zastanawiać się co dać naszym bliskim w prezencie, to zakup czujnika czadu i dymu byłby dobrym pomysłem. Byłby to prezent ratujący życie.

Są już pierwsze wymierne skutki naszej akcji: słuchaczka Polskiego Radia Pr. 1 wzięła udział w konkursie radiowym zorganizowanym w ramach wspomnianej akcji i wygrała w nim czujkę tlenku węgla. I właśnie ta czujka uratowała jej, a może także i jej bliskim życie, o czym poinformowała redakcję.

Liczba zatruć na Opolszczyźnie i w Polsce

Liczba zatruć zgłoszonych do PSP na terenie województwa opolskiego - dane z 4.02.2013 r.

Liczba zatruć w Polsce w sezonie grzewczym 2010/11 i 2011/12

Przedstawione dane opierają się na meldunkach ze zdarzeń zgłoszonych Państwowej Straży Pożarnej, więc z tego powodu rzeczywista liczba ofiar czadu jest  większa. Na terenie naszego województwa jesienią tego roku wystąpiło jeszcze kilka przypadków zatruć organizmu niezidentyfikowaną substancją, w tym jedno śmiertelne, ale dlatego, że  strażacy nie stwierdzili w pomieszczeniu tlenku węgla, nie kwalifikujemy tych przypadków jako zatrucia czadem. Postępowanie w tych sprawach prowadzą powołane do tego organy. Zgodnie z przepisami Państwowa Straż Pożarna określa przyczynę zdarzenia tylko do celów statystycznych.

Właśnie ze względu na duże zagrożenie zatruciem corocznie przygotowujemy publikację i dlatego w artykule przestawione są podstawowe informacje o czadzie, przyczynach zatrucia się czadem oraz o sposobach zapobiegania zatruciu. Do artykułu dołączone są linki do filmów, ulotek do wywieszenia w szkołach i wielorodzinnych budynkach mieszkalnych, prezentacja i ważne informacje o czadzie. Artykuł powstał w ramach ogólnopolskiej kampanii "Nie dla czadu!" wspieranej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Komendanta Głównego PSP. Materiały można bez ograniczeń wykorzystywać w publikacjach, przez samorządy, zarządców budynków, szkoły, parafie.

Skąd się bierze czad i dlaczego jest tak niebezpieczny?

Tlenek węgla potocznie zwany czadem  jest gazem silnie trującym, bezbarwnym i bezwonnym, nieco lżejszym od powietrza, co powoduje, że łatwo się z nim miesza i w nim rozprzestrzenia. Powstaje w wyniku niepełnego spalania wielu paliw m.in.: drewna, oleju, gazu, benzyny, nafty, propanu, węgla, ropy, spowodowanego brakiem odpowiedniej ilości tlenu, niezbędnej do zupełnego spalania. Może to wynikać z braku dopływu świeżego (zewnętrznego) powietrza do urządzenia, w którym następuje spalanie albo z powodu zanieczyszczenia, zużycia lub złej regulacji palnika gazowego, a także przedwczesnego zamknięcia paleniska pieca lub kuchni. Jest to szczególnie groźne w mieszkaniach, w których okna są szczelnie zamknięte lub uszczelnione na zimę. Czad powstaje także często w czasie pożaru. Niebezpieczeństwo zaczadzenia wynika z faktu, że tlenek węgla jest gazem niewyczuwalnym dla człowieka. Dostaje się do organizmu przez układ oddechowy, a następnie jest wchłaniany do krwiobiegu. W układzie oddechowym człowieka tlenek węgla wiąże się z hemoglobiną 210 razy szybciej niż tlen, blokując dopływ tlenu do organizmu. Stwarza to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Uniemożliwia prawidłowe rozprowadzanie tlenu we krwi i powoduje uszkodzenia mózgu oraz innych narządów Następstwem ostrego zatrucia może być nieodwracalne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, niewydolność wieńcowa i zawał albo nawet śmierć.

Jak zapobiegać zatruciu?

Podstawową przyczyną zatruć jest niepełne spalanie, do którego może dojść np. gdy zbyt szczelnie zamknięte są okna lub zaklejone są wloty powietrza w drzwiach łazienki, czyli brak jest właściwej wentylacji. Powoduje to powstawanie tlenku węgla i utrudnia jego odpływ. Tyle spalin wypłynie na zewnątrz, ile świeżego powietrza napłynie do pomieszczenia. Przede wszystkim należy więc zapewnić możliwość stałego dopływu świeżego powietrza do paleniska (pieca gazowego, kuchenki gazowej, kuchni węglowej lub pieca) oraz swobodny odpływ spalin. I dlatego, nawet jeżeli drożne są kanały wentyalcyjne i spalinowe, możemy ulec zatruciu! Aby wentylacja działała prawidłowo musi być zapewniony odpowiednio duży wlot powietrza i jego wylot. Przedstawia to schemat:

wentylacja pomieszczeń, rys. bryg. Adam Janiuk

Pamiętaj aby:
• rozmieścić czujniki tlenku węgla w części domu, w której sypia twoja rodzina. Dla zwiększenia bezpieczeństwa, dodatkowe czujniki warto umieścić w każdym pomieszczeniu,
• uchylić okno w mieszkaniu, gdy korzystasz z jakiegokolwiek źródła ognia (pieca gazowego
z otwartą komorą spalania, kuchenki gazowej lub węglowej),
• nie zasłaniać kratek wentylacyjnych i otworów nawiewnych,
• przy instalacji urządzeń i systemów grzewczych korzystaj z usług wykwalifikowanej osoby,
• dokonywać okresowych przeglądów instalacji wentylacyjnej i przewodów kominowych oraz ich czyszczenia. Gdy używasz węgla i drewna należy to robić nie rzadziej niż raz na 3 miesiące. Gdy używasz gazu ziemnego czy oleju opałowego – nie rzadziej niż raz na pół roku. Zarządca budynku lub właściciel ma obowiązek m.in. przeglądu instalacji wentylacyjnej nie rzadziej niż raz w roku
• użytkować sprawne techniczne urządzenia, w których odbywa się proces spalania zgodnie
z instrukcją producenta: kontrolować stan techniczny urządzeń grzewczych,
• stosować urządzenia posiadające stosowne dopuszczenia w zakresie wprowadzenia do obrotu;
w sytuacjach wątpliwych należy żądać okazania wystawionej przez producenta lub importera urządzenia tzw. deklaracji zgodności, tj. dokumentu zawierającego informacje o specyfikacji technicznej oraz przeznaczeniu i zakresie stosowania danego urządzenia,
• w przypadku wymiany okien na nowe, sprawdzić poprawność działania wentylacji, ponieważ nowe okna są najczęściej o wiele bardziej szczelne w stosunku do wcześniej stosowanych w budynku i mogą pogarszać wentylację,
• systematycznie sprawdzać ciąg powietrza, np. poprzez przykładanie kartki papieru do otworu, bądź kratki wentylacyjnej; jeśli nic nie zakłóca wentylacji, kartka powinna przywrzeć do wyżej wspomnianego otworu lub kratki,
• często wietrzyć pomieszczenie, w których odbywa się proces spalania (kuchnie, łazienki wyposażone w termy gazowe), a najlepiej zapewnić, nawet niewielkie, rozszczelnienie okien.
• nie spalaj węgla drzewnego w domu, garażu, na zamkniętej werandzie itp., jeżeli pomieszczenia te nie mają odpowiedniej wentylacji,
•  nie zostawiaj samochodu w garażu na zapalonym silniku, nawet jeżeli drzwi do garażu pozostają otwarte
• nie bagatelizuj objawów duszności, bólów i zawrotów głowy, nudności, wymiotów, oszołomienia, osłabienia, przyspieszenia czynności serca i oddychania, gdyż mogą być sygnałem, że ulegasz zatruciu czadem; w takiej sytuacji należy natychmiast przewietrzyć pomieszczenie, w którym się znajdujemy i zasięgnąć porady lekarskiej.

Jakie są objawy zatrucia tlenkiem węgla?

wykres wpływu tlenku wegla na organizm człowieka wg CIOP-PIB

- ból głowy,
- zawroty głowy,
- ogólne zmęczenie,
- duszność,
- trudnościami z oddychaniem, oddech przyspieszony, nieregularny
- senność,
- nudności.
Osłabienie i znużenie, które czuje zaczadzony, oraz zaburzenia orientacji i zdolności oceny zagrożenia powodują, że jest on całkowicie bierny (nie ucieka z miejsca nagromadzenia trucizny), traci przytomność i – jeśli nikt nie przyjdzie mu z pomocą – umiera
Jak pomóc przy zatruciu tlenkiem węgla?
• należy natychmiast zapewnić dopływ świeżego, czystego powietrza,
• jak najszybciej wynieść osobę poszkodowaną w bezpieczne miejsce, na świeże powietrze,
• rozluźnić poszkodowanemu ubranie – rozpiąć pasek, guziki, ale nie rozbierać go, gdyż nie można doprowadzić do jego przemarznięcia
 • wezwać służby ratownicze (pogotowie ratunkowe – tel. 999, straż pożarna – tel. 998 lub 112),
 Jeśli po wyniesieniu na świeże powietrze zaczadzony nie oddycha, należy niezwłocznie przystąpić do wykonania sztucznego oddychania i masażu serca.

BEZPIECZNE UŻYTKOWANIE GAZOWYCH GRZEJNIKÓW WODY PRZEPŁYWOWEJ

Gaz jest szeroko rozpowszechnionym nośnikiem energii, stosowanym powszechnie
w gospodarstwach domowych. Szczelność instalacji gazowej jest dla każdego oczywistym warunkiem bezpiecznego użytkowania gazu, gdyż jego mieszanina z powietrzem grozi wybuchem. Większość użytkowników gazu nie wie jednak kiedy może pojawić się zagrożenie zatruciem tlenkiem węgla (potocznie zwanym czadem).
W Polsce każdego roku, z powodu zatrucia tlenkiem węgla pochodzącym z gazowych grzejników wody przepływowej, umiera ok. 100 osób, a kilka razy więcej ulega zatruciu wymagającym hospitalizacji.
Przeważająca większość wypadków śmiertelnych zdarza się między 1 listopada a 31 marca,
a więc w porze chłodnej. Przyczyną są zamknięte, szczelne okna. Można łatwo zapobiec powstawaniu tlenku węgla i jego przenikaniu do mieszkań, spełniając cztery podstawowe warunki bezpiecznego użytkowania urządzeń spalających gaz.
Są to:
1) prawidłowa instalacja,
2) stały dopływ świeżego powietrza,
3) swobodny odpływ spalin,
4) właściwa eksploatacja zapewniająca dobry stan techniczny urządzenia gazowego.
Są one przedstawione poniżej w skrócie.

PRAWIDŁOWA INSTALACJA
Zainstalowania lub wymiany piecyka gazowego może dokonać jedynie uprawniony specjalista, zgodnie z instrukcją producenta. Wykonywanie prac instalacyjnych i regulacyjnych przez osobę nieuprawnioną może stworzyć zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców. Takie same wymagania co do prac instalacyjnych i regulacyjnych , dotyczą kuchenek gazowych. Kuchenka powinna znajdować się jak najbliżej wywiewnej kratki wentylacyjnej, a stanowiska pracy powinny być usytuowane między oknem a kuchenką, tak, aby nad nimi następował przepływ świeżego powietrza.

STAŁY DOPŁYW ŚWIEŻEGO POWIETRZA
Stały dopływ świeżego (zewnętrznego) powietrza do urządzenia, w którym następuje spalanie gazu ma podstawowe znaczenie. Brak dopływu świeżego powietrza powoduje niedobór tlenu. Wynikiem tego niedoboru jest niezupełne spalanie i powstawanie tlenku węgla. Następuje to wówczas, gdy np. okna mieszkania są szczelnie zamknięte. Stały dopływ świeżego powietrza do mieszkania jest również warunkiem niezbędnym swobodnego odpływu spalin. W związku z tym należy pamiętać, aby przed każdą kąpielą dobrze przewietrzyć łazienkę, szczelne okna były wyposażone w nawiewniki powietrza, a podczas kąpieli uchylone było okno w mieszkaniu lub lufcik. Zasłanianie kratek wentylacyjnych, zarówno nawiewnej w drzwiach do łazienki, jak i wywiewnej na wlocie do przewodu wentylacyjnego, grozi śmiertelnym zatruciem.

SWOBODNY ODPŁYW SPALIN
Piecyk gazowy powinien być szczelnie przyłączony do przewodu spalinowego, a przewód spalinowy musi być szczelny i drożny. Nieszczelny komin powoduje osłabienie ciągu lub może być przyczyną przenikania spalin do sąsiadujących z nim pomieszczeń. Przewody kominowe (dymowe, spalinowe i wentylacyjne) należy kontrolować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Kontrola powinna być przeprowadzona przez osoby uprawnione, a obowiązek poddania obiektu kontroli spoczywa na właścicielu lub zarządcy. Warunkiem swobodnego odpływu spalin jest jednak nie tylko drożny przewód spalinowy, lecz także stały dopływ świeżego powietrza do pomieszczenia, w którym następuje spalanie gazu. Nie będzie odpływu spalin, jeżeli pracujący piecyk gazowy będzie się znajdował w zamkniętym, uszczelnionym mieszkaniu. Stały dopływ powietrza do pomieszczenia, w którym włączono piecyk gazowy, jest więc warunkiem niezbędnym do spełnienia dwóch podstawowych wymagań bezpieczeństwa - zupełnego spalania gazu i swobodnego odpływu spalin.
Podczas kąpieli nie należy włączać wentylatora w kuchni lub w innym miejscu w mieszkaniu, ponieważ jego działanie osłabia naturalny ciąg spalin w przewodzie spalinowym piecyka gazowego.

DOBRY STAN TECHNICZNY URZĄDZENIA GAZOWEGO
Urządzenia gazowe powinny być utrzymywane w czystości i w dobrym stanie technicznym, a także okresowo kontrolowane zgodnie z zaleceniami producenta. Obowiązek utrzymania wymaganego stanu technicznego urządzeń gazowych i ich udostępnienia do kontroli nakłada na użytkownika lokalu Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74 z dnia 9.09.1999r., poz. 836, § 17 ust. 1 i 2). W trosce o bezpieczeństwo własne i swojej rodziny do tego obowiązku powinien się poczuwać każdy użytkownik urządzeń gazowych. Piecyk gazowy używany od wielu lat należy niezwłocznie zgłosić do kontroli. Stary, zużyty,  nie czyszczony i rozregulowany piecyk gazowy zagraża życiu. Naprawa i konserwacja urządzenia gazowego może być powierzona wyłącznie osobom posiadającym odpowiednie uprawnienia.

Pamiętajmy !
Od stosowania się do powyższych rad może zależeć zdrowie i życie Twoje oraz Twoich bliskich. Wystarczy jedynie odrobina przezorności.

Materiały informacyjne

Jak się ustrzec zatrucia tlenkiem węgla w mieszkaniu - link do strony Instytutu Techniki Budowlanej

Film edukacyjny przygotowany przez Komendę Miejską PSP w Radomiu - może zostać wykorzystany podczas lekcji w szkołach

Film pt. Czad cichy zabójca

Film o zaczadzeniu

Ulotka dwustronna: NIE dla czadu!, ulotka strona 1, ulotka strona 2

Prezentacja o szkodliwości czadu.

Wykres wpływu zawartości tlenku węgla w ppm na organizm człowieka

Tlenek węgla - o czym musisz wiedzieć.

Opracowano w KG PSP. Uzupełniono o materiały własne.
bryg. Adam Janiuk
rzecznik prasowy OKW PSP
rzecznik@psp.opole.pl